Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri’nin Mârifetnâme adlı eserinin Osmanlıca orjinal eserinin ihtilaçname sayfaları

Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Marifetname adlı eserinden vücut seğirmelerinin anlamları ve işaretleri (İhtilâçnâme) hakkında bilgi. Baştan ayağa kadar genel uzuvların seğirmelerini haber verir.

Hepimizin başına gelen ve hatta bazen günlerce sürebilen seyirmeler vücudumuzun çeşitli yerlerinde olabiliyor. Bunların bir anlamı olduğunu bu eseri görene kadar bilmiyordum. Eğer siz de bu konuda merak içindeyseniz Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri’nin (Kuddise sirruhu) büyük eseri Marifetname adlı eserinden alınan İhtilâçnâme başığındaki aşağıdaki bilgiler her zaman lazım olabilir. Bu vesile ile Allah (celle celalühü) rızası için Ruhuna bir Fatiha-ı Şerif’i çok görmeyelim dostlar.

Vücut Seğirmelerinin Anlamları, İşaretleri (İhtilâçnâme)

Marifetname (Erzurumlu İbrahim Hakkı), s. 215–216 (PDF 230–231)

Giriş

Sekizinci tür (Nev‘-i sâmin): İnsan bedeninde damarların içinde akan kanın hareketini hissetmekten, derinin dışında görülen uzuv seğirmeleri (ihtilâc) ve bunların hükümleri bilinir. (Ey aziz!) Bil ki hikmet ehli şöyle demiştir: (beyit)

Hükümler

Her uzuv için “sağ tarafta …, sol tarafta …” kalıbı kullanılıyor. Başın tepesi ve ön tarafı satırlarında sağ/sol ayrımı yok (tabloda “—” ile gösterildi). Tablodaki tüm satırlar net okunmuş kabul edilmiştir; (?) yalnızca okuması hâlâ belirsiz olan son beyitte kalmıştır.

Baş ve yüz

Seğiren uzuvSağSol
Başın tepesi (ferk-i ser)Makam ve itibardan (câh) haber verir—
Başın ön tarafı (pîş-i ser)Devlete (talihe) işaret olur—
Başın yanı (cenb-i ser)Hayır ederHayır eder
Alın (cebhe)Rahat geçim (ayş)Haber
Kaşın başı (hâcib-i evvel)DostlukDostluk
Kaşın ortası (evsat)ZevkKeder
Kaşın ucu (zeneb)HüzünNeşe (tarab)
Gözün üstü (zahr-ı ayn)Kınanma (levm)Süs, güzellik (zeyn)
Göz (beyt-i nûr, “nur evi”)Sıkıntı (renc)Sevinç (sürûr)
Göz kenarı (dünbâl)Sevgi (mehr)Mal
Göz altı (zîr-i çeşm)Sevgi (mehr)Öfke (hışm)
Yanak (ruh)HayırMal
Burun (enf)KahırMakam, itibar (câh)
Üst dudak (fevk-i leb)RızıkNeşe (tarab)
Alt dudak (zîr-i leb)Hep ihsan (bahşi)Hep ihsan (bahşi)
Dudak köşesi (kenc-i leb)ZararNeşe (tarab)
Çene (zakn)Rahat geçim (ayş)Güzellik (hüsn)
Kulak (kûş)Hoş haberHoş haber
Boğaz (halk)MalGam

Omuz, kol ve el

Seğiren uzuvSağSol
Omuz (dûş)HüzünKeder
Pazı, üst kol (bâzû)RızıkMal
Ön kol (sâ‘id)Boş ve faydasız iş (lağv)Ayıp, kötü ad (şîn)
Ön kol kemiği (zend)Hoş haberHoş haber
Bilek (rusg-ı yed)MalZahmet, sıkıntı (kedd)
Elin sırtı (zahr-ı kef)HüzünŞeref
Avuç (kef)Rızık ve malRızık ve mal
Başparmak (ibhâm)Yük ve zahmet (haml)Murat (kâm)
İşaret parmağı (sebbâbe)Geçim vesileleri (esbâb)Geçim vesileleri (esbâb)
Orta parmak (vüstâ)HüzünNeşe (tarab)
Yüzük parmağı (binsar)Makam, itibar (câh)Gam
Serçe parmak (hınsar)MalHayır

Gövde

Seğiren uzuvSağSol
Meme (sedy)Makam, itibar (câh)Neşe (tarab)
Göğüs (sadr)HüzünSevinç (sürûr)
Karın (batn)Kavuşma (vasl)Murat (kâm)
Göbek (nâf)HüzünSevinç (sürûr)
Yan, böğür (pehlû)Sıkıntı (renc)Mal
Böğür çukuru (tehîgâh)Makam, itibar (câh)Rızık
Kalça / Uyluk başı (oyluğ)Sevgi (mehr)Oğul
Kasık (âne)Cinsel birleşme (cimâ‘)Yolculuk (sefer)
Husye (testis)ÇocukGam
Makat (mak‘ad)MalYol

Bacak ve ayak

Seğiren uzuvSağSol
Uyluk (fahz)Rahat geçim (ayş)Yolculuk (sefer)
Diz (rükbe)HüzünSevinç (sürûr)
Dizin altı (taht-ı rükbe)YolKeder
Baldır (sâk)MalMakam, itibar (câh)
Baldırın ön yüzü, incik (vech-i sâk)YolErzak, rızıklar
Baldırın arkası (batn-ı sâk)MalAyrılık (firâk)
Aşık kemiği / Ayak bileği (ka‘b)Kavuşma (vasl)Yolculuk (sefer)
Ökçe / Topuk (ka‘b)Yürüyüş (meşy)Mal
Ayak üstü (puşt-ı pâ)HüzünFerahlık (safâ)
Ayak tabanı (kef)Yürüyüş (meşy)Şeref
Ayağın başparmağı (ibhâm)MalMurat (kâm)
Ayağın ikinci parmağıHoş haberHoş haber
Ayağın orta parmağıKavga (cidâl)Kavga (cidâl)
Ayağın yüzük parmağıÇekişme (cedel)Sevinç (sürûr)
Ayağın serçe parmağıRızık ve malRızık ve mal

Kapanış beyitleri

Eğer bir yerin seğirirse dikkatle bak; buradaki hükümleri an ve şüphe etmeden güven. Damarın oynamasından çıkan bu işaretlerin doğru (hak) olduğu söylenir; işaretlerine kulak ver, müjdelerini bekle. (yaklaşık çeviri)

Can, işaretlerden her ne duyarsa, gönlü o müjdelerle şenlensin. (?)

Bundan sonraki “Ama teşrîh ve tesrîh-i beden…” ile başlayan paragraf bedenin yapısına (anatomi) geçiş yapıyor ve Bâb-ı hâmis’e bağlanıyor; bu yüzden seğirme bölümüne dahil edilmedi.

Okuma notları

  • Net okunanlar: “Sağda X, solda Y” kalıbındaki hükümlerin çoğu net. Kelimeler çoğunlukla câh, hazn, sürûr, tarab, kâm, rızk, mal, safâ, firâk, sefer gibi sabit bir sözlükten geliyor.
  • Kafiye dolgusu: “ter”, “dâl”, “ker”, “râh” gibi bazı kelimeler uzuv adı değil, mısra sonu uyumu için eklenmiş görünüyor ve çevrilmedi.
  • Sıra farkı: Serçe parmak (el), böğür çukuru (tehîgâh) ve makat satırlarında metin “solda …, sağda …” sırasıyla yazılmış; tabloda sağ/sol sütunlarına doğru yerleştirildi.
  • Tamamlanan satırlar: Başın ön tarafı, yanak (ruh), burun (enf), başparmağın (el) sağ hükmü (haml: yük, zahmet), kalça / uyluk başı (oyluğ), baldır (sâk) ve iki ka‘b satırı kullanıcı tarafından tamamlanan okumaya göre güncellendi. Ka‘b kelimesi iki satırda aynen geçtiği için aşık kemiği / ayak bileği ile ökçe / topuk ayrımı yoruma dayanır.
  • Belirsiz kalan (?): Yalnızca son beyit.
  • Mısra düzeni: Orijinalde satır başına iki uzuv var ve baştan ayağa iki ayrı sütun hâlinde ilerliyor. Bu belgede uzuvlar bölgeye göre yeniden düzenlendi.
  • Kaynak ve doğrulama: Çeviri, yüklenen PDF’in 230–231. sayfalarının (300 dpi tarama) okunmasına dayanır; yayınlamadan önce orijinal metinle karşılaştırılması önerilir.

Not: Kaynak olarak TBMM açık erişim kütüphanesi kullanılmıştır. Orjinal Osmanlıca/Arapça kaynağı yapay zeka okumuştur ve bu bilgilere göre bu yazı hazırlanmıştır. Bu yüzden doğruluğu garanti değildir. Yanlışlık veya eksiklik gördüğünüz bölümler için iletişim sayfamızdan iletişime geçebilirsiniz. Böylece daha yararlı bir kaynak olmasına katkı sağlayabilirsiniz.